Czy system zarządzania energią jest „systemem AI"? To zależy od tego, co naprawdę robi
Etykieta „AI" pojawia się dziś na każdej ofercie systemu zarządzania energią. Od 28 października krajowy organ może prowadzić kontrole i nakładać kary za naruszenia AI Act, więc pytanie przestało być marketingowe. Tyle że odpowiedź nie brzmi ani „tak", ani „nie".
Pytanie, które zadają klienci
Po jesiennych atakach na sterowniki chłodnicze w europejskich sklepach wraca pytanie, czy zdalne sterowanie i „inteligentne" systemy nie są same w sobie ryzykiem. Pierwsza fala przeszła w nocy z 11 na 12 października przez około 700 sklepów we Francji, druga w nocy z 1 na 2 listopada objęła ponad sto obiektów w kolejnych krajach.
To osobny temat i osobna odpowiedzialność — opisaliśmy go w tekście o sterownikach wystawionych do internetu. Tutaj chodzi o drugą połowę tego samego pytania: co właściwie kupujemy, gdy w ofercie stoi słowo „AI", i jakie obowiązki się z tym wiążą.
Nie każdy system optymalizacyjny jest systemem AI
Komisja Europejska wydała wytyczne w sprawie definicji systemu sztucznej inteligencji — dokument C(2025) 5053 final z 29 lipca 2025 r. Nie są wiążące; wiążącej wykładni może dokonać wyłącznie Trybunał Sprawiedliwości.
Wytyczne wymieniają cztery kategorie rozwiązań, które pozostają poza definicją: systemy usprawniające optymalizację matematyczną, podstawowe przetwarzanie danych, systemy oparte na klasycznych heurystykach oraz proste systemy predykcyjne.
Najważniejsza dla naszej branży jest kategoria pierwsza. Zgodnie z wytycznymi systemy służące usprawnieniu optymalizacji matematycznej albo przyspieszeniu i aproksymacji tradycyjnych, utrwalonych metod optymalizacyjnych pozostają poza zakresem definicji — mimo że mają zdolność wnioskowania, nie wykraczają poza „podstawowe przetwarzanie danych".
Zastrzeżenie jest jednak istotne. Wytyczne mówią, że takie systemy mogą być wyłączone, i tylko wtedy, gdy ich samodostrajanie służy wydajności obliczeniowej, a nie modyfikowaniu modeli decyzyjnych w sposób inteligentny.
Energia występuje w wytycznych po obu stronach
Tu kończy się wygodna odpowiedź, którą dostawcy chętnie cytują w połowie.
Wśród przykładów poza definicją wytyczne wymieniają modele uczenia maszynowego przyspieszające symulacje fizyczne oraz system telekomunikacji satelitarnej optymalizujący przydział mocy i pasma. Ale w części opisującej systemy objęte definicją pada przykład wprost z naszego podwórka: systemy AI służące do szacowania zużycia energii na podstawie danych z liczników inteligentnych, prognoz pogody i wzorców zachowań.
Wytyczne zamykają rzecz zdaniem, które warto zapamiętać: nie jest możliwe automatyczne rozstrzygnięcie ani sporządzenie wyczerpujących list systemów mieszczących się w definicji lub poza nią.
Czyli: ani „to tylko optymalizacja, więc nas nie dotyczy", ani „to AI, więc jesteśmy w najwyższym reżimie" nie jest odpowiedzią. Odpowiedzią jest opis tego, co system robi.
Wysokie ryzyko to nie branża, tylko funkcja
Drugie nieporozumienie dotyczy kategorii wysokiego ryzyka. Wykorzystanie AI w energetyce nie oznacza jej automatycznie.
Załącznik III do AI Act w punkcie dotyczącym infrastruktury krytycznej obejmuje systemy AI przeznaczone do wykorzystania jako elementy bezpieczeństwa w zarządzaniu krytyczną infrastrukturą cyfrową, ruchem drogowym lub w zaopatrzeniu w wodę, gaz, ciepło lub energię elektryczną. Decyduje więc funkcja elementu bezpieczeństwa, a nie to, że rzecz dzieje się w energetyce.
Rozporządzenie 2026/1744 z 8 lipca 2026 r., obowiązujące od 27 lipca 2026 r., zmieniło m.in. AI Act. Komentarze prawnicze wskazują, że zawęziło definicję elementu bezpieczeństwa: system, którego awaria nie zagraża zdrowiu ani bezpieczeństwu, elementem bezpieczeństwa nie jest. Przed powołaniem się na to w konkretnym projekcie warto sprawdzić tekst rozporządzenia.
To nie jedyne przepisy w grze
Obok AI Act stoją wymagania dotyczące cyberbezpieczeństwa, a ich zastosowanie zależy od podmiotu i produktu.
Akt o cyberodporności (rozporządzenie 2024/2847) wprowadza obowiązki raportowe od 11 września 2026 r. — dotyczą zgłaszania aktywnie wykorzystywanych podatności i poważnych incydentów — a główne obowiązki produktowe od 11 grudnia 2027 r. W Polsce dochodzą do tego wymagania ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa.
Dla kupującego praktyczny wniosek jest jeden: kwalifikacja rozwiązania to nie jedna rubryka, tylko kilka, i dostawca powinien umieć wypełnić każdą.
Trzy pytania do dostawcy
Zamiast pytać, czy system „ma AI", warto zapytać konkretnie.
- Co faktycznie robi ta AI — opisuje wykres, prognozuje, czy wyznacza nastawy? To rozróżnienie decyduje o kwalifikacji bardziej niż cokolwiek w materiałach marketingowych.
- Czy zostały jasno określone ramy możliwych decyzji — jakie są granice nastaw, wymagania procesu i progi komfortu, i kto je zatwierdza?
- Jak zorganizowano dostęp do automatyki i odpowiedzialność za jej utrzymanie — co należy do dostawcy, co do integratora, a co do użytkownika, i jak to jest sprawdzane przez cały okres użytkowania?
Energię oszczędzają urządzenia, które pracują z inną nastawą albo w innym harmonogramie. Do tego potrzebne są pomiar, sterowanie i weryfikacja efektu. Dostawca powinien też umieć wyjaśnić kwalifikację swojego rozwiązania i wynikające z niej obowiązki.
Sama nazwa systemu nie zastąpi żadnej z tych rzeczy.
O kwalifikacji systemu zarządzania energią pod AI Act nie decyduje nazwa w ofercie ani branża, lecz to, co system faktycznie robi i czy pełni funkcję bezpieczeństwa — a wytyczne Komisji dają przykłady po obu stronach definicji.
Percee jest warstwą klasy EMOS, która mierzy, decyduje, wykonuje i weryfikuje efekt w jasno określonych ramach: granice nastaw, wymagania procesu i progi komfortu są zdefiniowane przed uruchomieniem sterowania, a każda zmiana jest zapisana razem z przyczyną. System jest odseparowany aż do poziomu, na którym komunikuje się z automatyką, i przechodzi audyty cyberbezpieczeństwa wymagających klientów, m.in. z sektora bankowego i przemysłu. Dzięki temu na pytania o kwalifikację, zakres decyzji i odpowiedzialność za utrzymanie da się odpowiedzieć dokumentem, a nie deklaracją.
Zobacz, jak działa Percee →